राजकीया पाच्य(हिन्दु)म्रन्थश्नेणिः, अनुक्रमाङ्कः

=

श्रीमत्सायणमाधवाचायेषणीतः

सर्वदरोनसंग्रहः महामहोपाध्याय- अभ्यंकरोपाहवासुदेवशाखिविरचितया दयीनाङ्कराभिधया व्याख्यया समेतः

पराच्यविवययासंशोधनमन्दिराभिङ्कतैः

भुम्बथ्यां निणैयसागरयुद्रणाख्ये सद्रयितवा प्राकाश्यं नीत शाके १८४६ वत्सरे, १९२४ चिसताब्वे

कयाय

भुल्यं द्रा सत्यकः

ओः

अपणपच्िका

शीमत्सुरुभास्करांश॒नित्तलोतद्टसरावरेति- खान्ताः पण्डितरामदाड्यभिधया ख्याता धरिीतले प्राक्संपादितपुण्यकमेनिचयाक्केलासमेय पदं गत्वा सटुरबो भिरीश्चकृषया तदरूपतामाययुः संप्रा िवरात्रिपर्वणि यथा श्रीमन्मरडानीपती मक्तोषोऽपयति प्रदोषसमये;चूतारं सादरम्‌ तद्रब्रूतनशोधपर्वणि धदलल्ध्तेलेहहे भरीमत्सदरस्पादयोरमहं म्यापयाम्य्करम्‌ अम्यंकरोपाह्य-वासुदे वकः रिष्यावमः सदुरुपादपड््जे समर्पयन्संप्रति दशेनाङ्करं खजन्मसाफल्यमवाध्चुमीहते वेदश्रुतीभेन्दु(१८४४)मिते राके दुन्दुभिवत्सरे माषे ृष्णचतुदंश्यामपितो ददनाङ्कः

प्रास्ताविकं निवेदनम्‌ दा

गुरुवयोणां भाण्डारकरकुखावतंसानां गोपालात्मजरमङ्ृष्णामिधानां महनीयं नाम॒विंभराणं यत्‌ प्राच्यवियासंशोधनमन्द्रिं वर्षषटात्‌ पूर्व- मस्मिन्‌ पुण्यपत्तने संखापितं तहमरा राजकीयद्रव्यव्ययेन प्रकारयमाना राजकीया प्राच्य-( हिन्दु )-प्रन्थभ्रेणिः पण्डितप्रवैर्महामहोपाध्यायपद्‌- ्रापितैरभ्यङ्करङ़काग्रणीभिवोसुदेवशाखिभिः संशोधितेन खनिर्मितददौनाङ्क- राख्यव्याख्यासनाथीछृतेन चानेन सायणमाधवीयेन सर्वदरौनसंग्रहेणाय- प्रतिष्ठां रुभत इदो भ्रमोदावदहं निवेदनम्‌ ईदृशः खदु बुस्यगुणसमायोगो ` महतापि प्रयासेन दुरापः सोयं पुनः स्वयुपनतः संशोधनमन्द्रिस्यास्य मन्ये भाविनयुत्कषं सूचयति यत इयं संशोधनसंस्था यद्यप्यस्मसमपूर्वजा- नामायाणां संस्ृतिविषये रि्पवा्यादितत्तन्निर्मितिषु निरतिशयं साभिमाना तासां संशोधनप्रकाराननिरूपणादिषु निररं कद्धपरिकरा तथापि नास्यासतत्र कदापि तातकूपन्यायेन दुरभिमानः अत एव हि प्राक्रालीनं वाङ्मयं नव्यसरण्यनुसारेण संरोध्य विवेचनीभिष्टिपणीभ्ः सरूच्यादिभिश्च संयोज्य पठनपाठनादिषु यथा सोकयैमाबहेत्‌ तथा परिकरप्य तस्य यथामति प्रकाशनं संशोधनमन्दिरेणानेनाङ्गीकृतेषु कर्तव्येषु प्रधान- तममिति गण्यते सूष्ठेगूढतत्त्वावगाहनार्थमुपदरितेषु मानर्व्यत्रयज्ञेषु भारतीयानां प्रयज्नो भव्यः युकीर्वनीयश्च स्यान्नाम कितु प्रयननश्रेदासिष्य- विरमणरीङैरुत्तरोत्तरमधिकाधिकतरस्परिमिभीनव्यं तर्हिं तद्र प्रथमं तावत्‌ पूर्वजैः श्चुण्णचरः पन्थास्तत्तदेशकाटादिसापिश्च यथावत्‌ सुपरीश्ितः. कर्तज्यः पश्चान्न तत्पद्वीमनुखयेव तरस्छन्धावारद्यारुद्य ततोप्यधिकतरं ्रष्टुमधिगन्तुं बा यतनीयम्‌ अतीतवर्तमानाध्वानुरोधेनैवानागते हयव्वनिः सार्वजनीना प्रवृत्तिरैशयते गतो नाध्वा वि तिराति जन्तुम्‌-इति श्रुतिष्वपि घुष्यते एवं सिते पृत्ोचायोणां कृतिष्वेकान्ततोत्यदरो कान्ध-

ऋग्वेदे ७।५८।३ ऋचि

4. [ स. द्‌, सं.

2 प्रास्ताविकं निवेदनम्‌

भ्रद्धा वेव्युभयमण्यनाशास्यम्‌ अस्मादेव देतोशुरुसंप्रदायाधिगतं वि्या- शेवधिं सुगतं खपरिश्रमेण सुपरिष्ुहितं छता निधिपायार्थिने प्रय प्रदान्चीङेः श्रीवासुदेवशाक्चिभिरवाचीनविकिरसकपद्धतिमनुस्य संस्कृता साधिकारेषु जिज्ञासु चोपायनीशृतेययुपोद्धातस्रच्यादिसाधनसमन्विता सर्वदशेनसंग्रहाख्यस्य प्राचीनटीकाङृद्धिरनाविद्धस्यास्य म्न्थरलरस्यामूटाधं गीवीणभाषोपनिबद्धेयं मुद्रणाघ्रत्तिथैथेव पुराणरचीनां तथेव नन्यमतीनाम- प्यध्येतृणामध्यापकानां प्रमोदावहाभिनन्दनाहौ भविष्यतीति पुनरुक्त- भ्रायमेव निवेदनम्‌

केवरुपस्य पुण्यपत्तनस्यापि तखिरस्यापि महाराष्सख ककामभूता- नामेतेषां बाुदेवशाखिणां गुरुपरपरा दीक्षितसंप्रदायप्रवर्तकेभ्यः रूयाततमे- प्रयो वैद्यनाथ-पायगुण्ड-इयेतेभ्यः समन्वागता कि पुण्यग्रामे वासणस्यां चाधीतविद्या वैयनायेश्च सबहुमानं पाणिनिरिति संबोभ्यमानाखत्त-ङुरोसपन्ना नीटकृण्टशाश्िण इयासन्‌ पुण्यपत्तने राजाश्रयमधिगय तैररेवाध्यापने- कव्यसनेनायुःदोषं ( १८२० ) यापितम्‌ एतेषां विधार्थिगणेषु युवि- ख्याताः खयं नीख्कण्ठश्चाखिभिरेब--एतत्‌ खस्वस्मस्छतव्याकरणोदधिम- न्थनसयुद्धूतं नवनीतम्‌--इति सकोतुकय॒हेखिताः संस्कारपद्धति-धुशब्दे- न्दुरोखरटीका-प्रणेतारः शाखरचचौसु निःसीमनैपुण्येन समधिगतविदन्मुकु- टरतेक्स्प्माख्या भास्करराक्िणो ( १७८५-१८७२ ) वाघुदेवक्षाख्िणां पितामहाः परमणगुरवश्च साताराख्यपत्तने राजाध्रययुपरुम्य भारकरशाक्ि- भिस्त्रैव निजावासे विधाब्क्षः संरोपितः रिष्यप्ररिष्यादिप्रणाछिकया संवर्धितश्च तस्येव चेदं वासुदेवाख्यं सुपरिणतं फलम्‌ `

भास्करशास्िणामन्तेवासिवगेः स्फीतः ख्यातश्चासीत्‌ अष्टपत्रेकरो- -त्पन्ना वारै-क्षे्रनिवासिनः कारीनाथराक्िणस्तत्र प्रथमवत्वेन निर्देष्टव्याः एतेषां -पाण्डियेन किर वाराणस्यां विद्ठत्पमाजसथा. परितुष्टो यथा-- कारयामेकः कारीनाथः---इति प्रवादस्तत्रयानां तदानीतनानां सर्वेषामेव

आनन्दाश्रममरन्थावलव्यां सांप्रतं सुद्रायश्रसा एषा पुनरदावध्यमुद्रिता

प्रासाविकं निवेदनम्‌ 8

आसीत्‌ काशीनाथशा्िणां शिष्याः कार्टेकरङुरोत्यन्ना राजारामषा- क्िणस्तेषां शिष्या बाङसरस्रतीतिनान्ना परिचिता रानडेङरोसपन्ना बाङरा- खिणस्तेषां पुनः रिष्यासेठङ्गछुलोतयन्ना महामहोपाध्यायपद्भरापिता गङ्गधर- शाक्िणो वाराणस्यां विदुषां हृदि येषां पूज्यतममभिधानं यस्पवर्तितं रिष्यप्ररिष्यङकमयापि सुप्रतिष्ठितमेव वर्तते भारकरशाख्िणां चरमरि- ष्यास्तु परमश्रेष्ठ गोडबोले-ङरोरपन्नः सुगृदीतनामधेया रामशाखिण ( १८३६-१९१३ ) इयासन्‌ एतैः किर खणुरोः पश्चात्‌ तदह एव निवासमुररीकृय ततप्रकान्तस्य विदयादानत्रतस्य खर्यपूरणेन रारोरानृण्यं संपादयिहुमामरणं प्रयतितम्‌ एत एव हि वासुदेवाख्यं विदयागुरबः वासुदेवशाखिणां बयोमानमिदानी षष्ब्दी मतिक्रम्य वर्तते श्रीम- द्विरेतैय्यावधि प्रणीता भ्रन्थाः संग्रहार्थ॑मधो निर्दिशयन्ते- .. परिभाषिन्दुरोेखरटीका तत्तवादशोनान्नी--अमुद्रिता लधुशब्देन्दुरेखरटीका गूढार्थम्रकाशास्या--असुद्रिता श्रीभाष्यचतुःसूत्रीदीका समासोक्तिः--आयेभूषणसुद्राङ्ये सुद्धिता

( १९०४ ) यतीन्द्रमतदीपिकाप्रकाशः--आनन्दाश्नमग्रन्थावस्यां प्रकारितः ( १९०६ ) | काव्यप्रकारम्रदीपोहयोतः-आनन्दाश्रममन्थावल्यां अरक्षाशितः (१९११) |

श्रीमाष्यं विदरृतिसदहितम्‌--बेम्बे संस्छृत सीरी्‌-इयत्र प्रकाशितम्‌ ( मूलम्‌ १९१४, विदृतिः १९१६ )

योगसूत्रभाष्यं सरीकम-बोम्बे संस्कृत सीरीज्‌ कृते द्ितीयात्र्ति- संरोधनम्‌ नागोजीभट्कृतयोगसूत्रबतते्च प्रथम्रं॑`संस्करणमे ( १९१५७ )

अद्धैतामोदो नाम वेदान्तचचोपरो निबन्धः--जानन्दाश्रममन्धाव- ल्यां प्रकाशितः; ( १९१८ )

4 प्रास्ताविकं निवेदनम्‌

करान्यप्रकाशसंकेतः-आनन्दाश्रमम्रन्थावस्यां मुद्रितः ( १९२१) १० ददौनाह्करः-सापरतं प्रकारयमानः ११ ब्द्यसूत्ररारीरभाष्यस्य महाराष्रभाषादुवादः १९०१ ) १२ न्यायकोश्चस्य ठृतीयं समुपवंहितं संस्करणम्‌--इदानीं सुद्रायन्रख्यम्‌ एतावताप्यपरिषटर्महामहोपाध्यायेरधुना त्रिचतुरा अन्ये मन्थाः प्रणयनार्भ गृहीतासतेषु. द्रौ परिसमाप्तप्रायौ द्वाबपरौ प्रयमोपक्रान्तौ ते यथा- सिद्धान्तबिन्दुटीक। मध्वसतविचारः। व्याकरणमहामाष्यसख महाराष्भाषाुवाद्‌ः £ मीमांसान्यायप्रकाद्य( आपदेवी )टीका अपर पुण्यपत्तनेसिश्चताररिशदर्ेभ्यः पूरव खापिता संस्कृत- पाठशाङाख्या संखा १८९० मितादब्दादारभ्येतेषामेव निदेशानुगामिनी अस्मां खट पाठशाङायां कोशकाव्यादिकमारभ्य यावच्छाख्चपरिसमास्नि निखिख्युन्चावचमध्ययनं छात्र्विनामूस्यं संपायते पच्चाशस्संख्यापरि- मिता विद्यार्थिन इमां पाठशालां प्रयहमध्ययनार्थमश्रयन्ते परिपूणौध्यय- नाश्च केविद्राजकीयपाठरालापु संस्छृताध्यापनाथ नियुज्यन्ते केचित्‌ खगृं प्रतिनिदय तत्रैव प्राचीनपरंपरामचुखय रिष्यप्रशिष्यादिषद्रार विद्या- वंद विस्तारयन्तीदयत्रयानां सर्वेषां प्रयक्षमेव अस्यां पाठशालायां प्रयहं भ्रातः शिष्येभ्यः "पाठान्‌ द्त्वा वासुदेव्चाश्िणः फएम्युसन्‌-कठलिजाख्य- संखथायां संस्टछृताभ्यापकववेन नियुक्ताः सन्तसतत्रयका्यभारमपि गतायां दात्रिंशदव्यां निर्वहन्ति स्म किं बहुना पुण्यपत्तने महाराष्ट वा यत्रह्त्रपि प्राचीनश्णस्संवर्थिनी तदभ्ययनसयुत्तजिका वा संस्था विद्यत उपक्रम्यते बा तत्नतत्रैतेषां पण्डितवयोणां नाम प्रायः का्यैवाहकेषु प्राधान्येन गण्यत इति निरपवादं वक्तुं पायेते

परव॑गुणकञालिनां भरीमतां महामहोपष्थायानां वासुदेवशालिणामिय-

भास्ताविकं निवेदनम्‌ 5

मभिनवा कृतिदंदीनाङ्कणस्या प्राच्यविद्यासंशोधनमन्दिरद्या भ्रवलमानायां प्राच्य-( हिन्दु )-मन्थश्रेण्यां प्रथमत्वेनाय प्रकाश्यते अस्यां हि अन्थभ्रेण्यां केवरं संशोधनाहौः प्राचीनयन्थाः किंतैतिहासिकचचौर्मिका भवोचीनानामपि प्रबन्धाः संजिधृक्ष्यन्ते। यथेवास्यां संस्छृतभन्थासतथैव ्ाकृतम्न्था अपि यथैव चाङ्कुभाषया रचितासयैवान्यभाषयापि प्रणीताः परीक्षितगुणा अन्था; समावेशयन्ते एतदर्थ प्राचीनपण्डितानां तथा- वौचीनविद्याविभूषितानां महारा्रीयाणां तथा महारष्टेतरदेशीयानां सर्वेषामपि विद्योपासकानां देशरीतिवर्णभाषादिभेदनिरपेश्चं सहकारितापेक्ष्यते प्रयते भ्यते अस्यां श्रेण्यां प्रकारितुयुपक्रान्तानां भन्छभां नाममायिका भन्थान्ते दश्चेनीया

वेदक्षाख्पारंगतानां महामहोपाध्यायानां बासुदैवक्षाश्चिणां प्रसन्न- | गम्भीरा यद्रा निरङ्सा देहयष्टिस्तथा विद्यया द्विगुणीकृतं नैसर्गिकं सौजन्यं प्रश्रयश्चैवमेवैतेषां छत्रेषु सुतनिर्विंशेषं बार्सल्यं संभाषणाभ्यापना- दिष्वस्लङितपरस विवेचनरली विद्यागुरुषु चैतेषां- गुर्वो मद्रः इति भावनया बहुमानपुरः+सरा भक्तिरियेते गुणाः पुण्यपत्तनस्थानां प्रायः सर्वेषामेव ॒सुपरिचिता एव वर्तन्ते | अत एव कौतुकासपदमपि तैत- दनपेष्ठितं यदेतेरीदसं मन्थर निमौयापि ममेति का निजगुरु- चरणयोरप्येते अत एव केवकं ज्ञानबरद्धेरपि तु वयोषृद्धैरष्येभि- रीदश्येव गुरुचरणसेवोत्तरोत्तरमधिकाधिकं वितन्यताभियेत्देवारंसनमव- सरेस्मिन्‌ प्राप्रकाठं भविष्यतीति निवेदयति- पुण्यपत्तने प्राच्यविासंशो- विदुषां वरोवद;

धनमन्द्रकायोर्ये | श्रीपादाः कृष्णात्मजो बिल्वावदिकरः

१८४५ मिते श्नकान्दे माघ- | कृष्णचतुदैस्याम्‌ संरोधनमन्दिरि प्रकारनमण्डलाध्यक्षः

सवेदशनसंपहस्यानुकमणिका

' विषयः

संश्चिप्रचिहन्ञेयानि नामानि परसावना `

प्रन्थस्य दुष्प्रापतादूरीकरणार्थ

प्रयतः

आद्रौपुस्तकोद्धाटनम्‌

पाठभेदकारणानि

श्रुतो पाठभेदकारणम्‌

सर्वद्दोनसंगरहे पाठभेदकारणम्‌

माधवाचायेचरितम्‌ व्याख्याविरचने' प्रवृत्तिः . : उपोद्धातः प्राणिनां त्रवृत्तिकारणम्‌ मोक्षावस्था

मोक्षसखरूपे विवादः मो्चस्वरूपे श्वुतिसंमतिः मोक्षसाधनविचारः तन्तवरुक्षणम्‌

भरौ तानि तत्वानि आस्मसाक्षात्कारोपायः आस्मसाक्षाकारान्मोक्षः सद्योमुक्तिः कमयुक्तिश्च जन्मान्तरास्तित्वम्‌ श्ुतितार्पंयोज्ञानम्‌ 'पसेक्षविषयेऽनेके प्रभाः

29

39 88 41 48

` 44

46 46 47 50 58 54 57 57

पृष्ठम्‌ | विषयः

मतभेदोपक्रमः प्रमाणविषये मतभेदः प्माणसाध्यं प्रमेयम्‌ ` ब्रह्मणि प्रमाणगतिः

रुतिप्रयक्षयोरन्यतरस्यारोपित- .

विषयत्वम्‌ प्रयक्चस्यापि बाधोपपादनम्‌ दाब्दप्रमाणेन भावणप्रयक्च-

स्यापि बाधः श्चुतिविषये बाधखरूपम्‌ श्रौता दशेनकाराः . तार्किका दशेनकाराः आसिका; नासिका भरोवतार्किंकमेदबीजम्‌

=

प्रमेयविचारः

इश्चरविषये मतास्तराणि ईश्वरे प्रमाणम्‌

आस्मप्रयक्षे श्रुतेः प्राधान्यम्‌ करविषये श्चुतेरेव प्राथम्यम्‌ जीवखरूपविवारः ` जीवात्मनः कौटस्थ्योपपादनम्‌ जीवविषये मतान्तराणि

पटम्‌ 88

2६ 68 84

67 69

70. 71 72 74

. 77 79 79 80 81 89 84 58 86

88 ` 89

8

विषयः अचिद्र्मः परमाणुविचारः मूरकारणविचारः आरम्भादयो वादाः ख्यातयः कायेकारणयोरभेदः जडवर्गोपयोगः इन्द्रियाणि भोतिकानि मनोनिरूपणम्‌ ` ज्ञानष्वरूपनिरूपणम्‌ सप्र पदाथौः पदार्थनिरूपणोपयोगः नास्तिकादिमतेषु तत्त्वानि अन्धकारविचारः बन्धः मामाण्यवादः मोक्षः दरोनभेदषीजम्‌ तच््वज्ञानान्मोक्चसाधनप्रकारः ददौनकारतारतम्यभ्‌ आभ्यक्षिकाः तार्किकाः शरीताः द्दौनकारसंम्रहः द्रीनेषु तीरतम्यबीजम्‌ म्रन्थकवरदेतमतम्‌

सर्वदशनसंग्रहः

पृष्टम्‌ 90

91 91

92 95

97

98

98 100 101 109 103 104 110 110 111 111 112. 114 116 116 116

117 118;

119 124

विषदः द्शेनक्रमे बीजान्तरम्‌ शाखकाराणायुदेशः अद्धैतमते कमपेक्षाप्रकार मन्थकारस्योरेशः सूत्रकाराः भाष्यकाराः

सांकरभाष्यम्‌ चावौकदशेनोपक्रमः शांकरदरोनोपक्रमः सूत्रकारस्य भरोतखम्‌ भाष्यकारपरनबरत्तिः धुयेकवाक्यताप्रकारः

मोक्षावस्थाप्रतिपादिकाः श्रुत्य

उक्तशरुतिषु भ्रतिपादययचतुष्यम्‌ आत्मविज्ञानादिषु कमः मोक्षस्य कमोजन्यतवम्‌, अद्वैतदशरनं भीततरम्‌ अविद्या

दैधरः

अनादिषदुम्‌

अध्यासः

ब्रह्मणि शुतिप्रवुत्तिः बन्धः

कर्मोपयोगः भ्वणादिसाधनम्‌

मोक्षः

पृष्ठम्‌ 128

146

127

129 129

130 180 181 134 184 136 136 187 188 147 147 148 149 150 180 151 154 155 155 156 157

मन्थारस्भः।

विषयः दशनम्‌ पङ्कः | बिषयः दशनम्‌ पड्किः मङ्गङछावरणम्‌ >. बरौद्दशेनम्‌ चावाकदद्न्‌ ( प०१६--४७ ) ( प° २--{५) तादात्म्यात्तदुत्पत्तश्च

देह एवात्मा २७ व्यापरिनिश्चयः २} अनुमानदेरपरामाण्यम्‌ २८ | अन्वयव्यतिरेकयोर्म पुरुषार्थः २९ व्याप्तिनिश्वायकलम्‌ £ वेद्स्यप्रामाण्यम्‌ ४५ | अनुमानाप्रामाण्यनिरासः २५. वेदेऽन॒तादिदोषोद्धाटनम्‌ ४५ | बोद्धमेदाः ४१ अभ्चिहीत्रादीनां जीविका- भावनाचतुष्टयम्‌ ४७

साधनम्‌ ४८ | क्षणिकत्वमावना ४९ देह एवात्मा ५३ | अक्षणिकस्य कमेण नार्थ व्यात्चिज्ञनासंभवः ७० क्रियाकारिसवम्‌ उपाधिद्धैविभ्यम्‌ ७१ | अक्षणिकस्य सहकाःरिस- व्यापतज्ञाताया एव कारण- . |. हयिनापि नार्थक्रिया- ~

त्वम्‌ ७२ कारिम्‌ „+ ६९ व्यापने प्रयक्षम्‌ ७३ | सहकारिजन्यस्योप्कारस्या- व्याप्नोयुमानादिकम्‌ ८१ श्रयाद्धिन्नसवे दोषः ७६ व्याप्रेने शब्दज्ञानम्‌ १९ ८२ | अतिशयान्तरो्पादने दोषः ८१ उपाध्यभावज्ञानासंभवः ९० | उपकारस्याश्रयादभिन्से ` उपाधिलक्षणम्‌ ९२| दोषः ` ९७ अदृष्टं कारणम्‌ १०४ | अक्षणिकखयाक्रमेण नार्थ- चावौकाणामाक्षेपाः १`१०५। ज्रियाकारित्वम्‌ १०१

8 [स.द्‌, सं, ]

10 विषयः सत्वेन क्षणिकलानुमानम्‌ सामान्यखण्डनम्‌ दुःखमावना स्लक्षणभावना राल्यभावना माध्यमिकवौद्धमतम्‌ योग्मचारबौद्धमतम्‌ ज्ञानसख सयतम्‌.. ` बाह्यार्थस्य खण्डनम्‌ र्‌ अर्थस्य ज्ञानामिन्नसवम्‌

. ज्ञानसेदे वासनावैचिच्यं हेतुः सौत्रान्तिकबोद्धमतम्‌ ज्ञा(नाद्धि्नस्यार्थस्य सत्वम्‌ अर्थज्ञानयोनै सदोपठन्भः नोमयपायसीयन्यायः बाह्या्थो[न प्रयक्षु; किं खतुमेयः

आल्यविज्ञाननब्‌ प्रवृत्तिविज्ञानप्‌ ` विज्ञानवादिमते दोषोद्धा- वनम्‌ र्‌ आटम्बनादीनि चारि ज्ञानकारणानि म्‌ स्कन्धः पथ्चविधः र्‌

दुःखादितस्वचतुशटयम्‌

दशेनम्‌ पङ्कः | विषयः

११७ १२९ १४३ ९४७ ९४८ १५६ ९५७९ ९१८१ ९८९ १९४

५०९ ९५९० ‰. ५२४ २३२९

५४९

२५७

>

२५६४

२७५ ५८

२९१

सर्वदरोनसंमरहः

दुःखलक्षणम्‌ समुदायर्क्चणम्‌ प्रययोपनिबन्धनः धातवः षट्र्‌ हेतूपनिबन्धनः आध्यास्मिकेषु कारणद्रयम्‌ नियोधलक्षम्‌ मागेक्षणम्‌ वेभाषिकबोद्धमतम्‌ बाह्यार्थश्रयक्षोपपत्तिः मणिप्रमान्यायः बौद्धमतसंग्रह्छोकाः

2. जेनद््चनम्‌

( प° ४८-८८ ) आसनः खायित्वम्‌ वासनासंकमः सन्त्व नार्थक्रियाकारिखम्‌ उत्पादव्ययध्रौव्ययुक्तं सत्‌ नाराः सान्वयः

९)

„९१

९) ९) ~< 5 ~प

बासनासंक्रमे दोषः

क्षणिकसे माह्यभाहकभावा- नुपपत्तिः < ज्ञानख साकारत्वम्‌ सर्वज्ञो नास्तीय्षेपः सर्वज्ञतवसाधनम्‌

„५ रि | 2 2 4 9 ©

२९४ ९९८ ३०९ ३१७ ३१९ ६२० ३२८ ३३० २३३९ ३४९

९३ २६ २९ ९.६

४३ ५७२ ९६

विषयः

सर्वज्ञस्यानादियुक्तसवाक्षेपः सर्वज्ञस्य सादियुक्तस्वम्‌ सावयवस्यानिर्वचनीयत्वम्‌

समवायाभावः जगच्कछवेनिषेधः

अहैन्म॒नेः सर्वज्ञत्वम्‌

रननत्रयम्‌ सम्यण्दशेनम्‌ सम्यग्ज्ञानम्‌

मतिश्चुतादयो ज्ञानभेदाः सम्यक््ारित्रम्‌

अ्हिंसात्रतम्‌ सूनृतव्रतम्‌ अस्तयव्रतम्‌ नरह्मचयेब्रतम्‌ अपरिग्रहब्रतम्‌ मावनापच्वकम्‌ ¦ जीवलक्चणम्‌

उपयोगङक्षणम्‌ ओपरामिकादयो भावाः जीवादयः पच्वासिकायाः जीवाः समनस्काः

जीवा अमनस्काः

त्रसाः खावराश्च जीवाः

पुद्रखाः द्रव्यखक्षणम्‌

२५५

दशनम्‌ पङ्कः

९९१३ ९१४ १२० १२९ ९३९ १४८ १५३ १५५ १६२ १६७ ९१७९ १८४ ९८६ १८८ १९० १९२ ९९६ २०२ ५०८ २५९३ २३० २३५ २३६ ५३७ २५०

अनुक्रमणिका 11

विषयः दोचम्‌ पङ्कः गुणखरूपम्‌ २५६ पयोयस्वरूपम्‌ २५९ सप्त तत्त्वानि २६३ आस्रवरक्षणम्‌ २६५ कषायः; २५७२ बन्धः २३.२५२ बन्धहैतवः ३. २८७ मिथ्यादशेनम्‌ २८८ बन्धभेदाः २९२ प्रकुतिबन्धः २९ यितिबन्धः २०७ ५6 ३११ प्रदेराबन्धः ३१६३ संवरः ३१५ गिः ३१६ समितिः ३२ ३१८ निजेरा ३. ३३५ मोक्षः ३४५ सप्तभङ्गिनय ३६८ जेनमतसेक्षेपः ४१४

रामादुजदशेनम्‌ ( प° ८९१२७)

अनेकान्तवाद्खण्डनम्‌ ¢ जीवपरिमाणखण्डनम्‌ २१ छृतप्रणाश्चाकृताभ्यागमौ २८ प्रधानमहनिबहेणन्यायः २९

12 सर्वदरौनसंगरहः विषयः , ददौनम्‌ पङ्कः | विषयः दशनम्‌ पङ्कः चिद चिदीश्वररूपं तन्त्व- जीव्रह्मणोसतादास्म्योप- चयम्‌ ३३ पत्तिः १४२ भद्रैतमतस्य पूर्वपक्ष्त्वेनो- जीवेस्यासभूतं बरह्म १४४ पन्यासः ३७ | सर्वशब्दानां परमासबाच- निर्विशेषं बद्येब परमार्थः ३७| कत्वम्‌ {४६ जीवन्रह्यणोरभेदः . ३९ निर्विदषब्रह्मणिन प्रमाणम्‌ १६८ प्रपज्चस्याविद्याकरिपतत्वम्‌ ४० | निर्विकस्पकमपि सविो- अविद्यायां प्रयक्षपूमाणम्‌ ४९| त्रकम्‌ १६९ परयक्षं भावर्पाज्ञानवि- प्रपञ्चस्य सत्वम्‌ १७२ षयकं किं तु ज्ञानाभाव- एकविज्ञानेन सर्वविज्ञान- विषयकम्‌ ५३| प्रतिज्ञोपपादनम्‌ १७६ भावरूपाज्ञनेयुमानं खष्िभरख्यखरूपम्‌ ९८२ प्रमाणम्‌ 9 ७७ | कायेकारणयोरनन्यखम्‌ १८४ तत्खण्डनम्‌ , ` % ८० निगणवादोपपत्तिः ९८६९ मार्वरूपाज्ञानप्रतिकूखानु- नानात्वनिषेधवादोपपत्ति $ % १८७ मानम्‌ ८६ | चिदचिदीश्वराणां खरूप- ज्ञानं दिबिधमात्मसखरूप- खभावभेद्‌; १९४ 3 भूतमाप्मगुणभूतं ९३ प्रदार्थविभागः २०४ भावरूपाज्ञाने शतिनं | द्रव्यं षड्डिधम्‌ २१० प्रमाणम्‌ १०५ | जीवेश्वरभेद्‌ः -२१५ भायाशब्दस्य भाव- जीवनानात्वम्‌, २१७ रूपाज्ञानार्थकसम्‌ १११ | जीवनियत्वम्‌ २१८ मावरूपाज्ञानेथौपत्तिने जीवाणुत्वम्‌ ५२३ प्रमाणम्‌ ११९ जगत्रिविधम्‌ २२९ तत््वमसीति यर्थः १२१ | जगदुपादानमीश्वरः २३१ तत्त्वमसीयत्र रक्षणा १३५ | अचौदेय ईधरभेदाः २३७

अनुक्रमणिका

विषयः दनम्‌ पङ्कः ईश्वरोपासनं पच्चविधम्‌ २५८ अथातो जह्यजिज्ञासेति सूत्राथः £ २७६ कर्म॑ज्ञानस्य पूर्वघरत्तस्वम्‌ २७६ अदमशाब्दार्थः २८० पूर्वोत्तिरमीमांसयोरेकशाख- त्वम्‌ २८२ कर्मविरिष्टज्ञानं मोक्षसा- धनम्‌ २८९ आत्मा वा इतिश्वुयर्थः ३२० ध्यानखरूपम्‌ ४. ३२४ स्तेदेशेनरूपत्वम्‌ ३३१ भक्तेस्वरूपम्‌ ३४४

विवेकादिसाधनसप्रकम्‌ ३४६ जन्माद्यस्येति सूत्रार्थः ३६३ दाख्चयोनिस्वादिति सूत्रार्थः ४. ३७० नह्मण आगमैकगम्यत्वम्‌ ३७२ तत्तु समन्वयादिति सुत्रार्थः ३८०

पूणेप््ञदशेनम्‌ ( प° १२८-१६० ) तन्त्वदवैविध्यम्‌ भेदे प्रयक्षं प्रमाणम्‌ १४ धर्मसखरूपभूतमभेदसाधनम्‌ २५ भेदाय्रहकारणानि धर्मभूतमेदसाधनम्‌ ` ४८

18 विषयः दशनम्‌ पङ्कः भेदेनुमानं प्रमाणम्‌ ५८ चिविधा सेवा तप्रमुद्राधारणम्‌ ७५ मुद्राधारणसथानानि ९० मूद्राधारणमन्रः ९३ नामकरणम्‌ ९७ भजनं दशविधम्‌ ९९ मेदे श्रुतिः प्रमाणम्‌ १०४ ब्रह्म वेदेति धुयर्थः ११२ प्रपञ्चो यदीति श्ुयर्थः ११७ | मायारब्दार्थो भगव- दिच्छा १२२ मेदपश्वकम्‌ १३६ मोक्षस्य परमपुरुषार्थस्वम्‌ १५१ विष्णुप्रसादान्मोक्षः १६६ तन्वमसीति श्वुयर्थः १७८ छान्दोग्यस्थृष्टान्तनवकम्‌ १९० एकविज्ञानेन सर्वविज्ञान. प्रतिज्ञोपपादनम्‌ २११ वाचारम्भणश्रुयर्थः २२० प्रपच्वमिथ्यात्वखण्डनम्‌ २२४ असदुत्तरत्वबीजम्‌ २३४ असत्त्व मिथ्यासयोरेक्यम्‌ २४१ अथातो जद्यजिज्ञासेति सुत्राथैः ५४२ जम्माघ्यस्येति सूत्रार्थः २५४

14 चिषयः

सर्वदशेनसं्रहः

ददौनम्‌ पङ्कः

शाख्लयोनिसादिति सूत्रार्थं २६०

ब्रह्मण आनुमानिकत्वनिरा-

करणम्‌

नङटीश्षपाश्ुपतदशेनम्‌ ( प०१६१- १७३ )

युक्तानां खातनर्यश्‌ गुरस्वरूपम्‌ लाभाद्यो गणा नव लाभः पञ्चविधः मखः पञ्चविधः उपायः पच्चविधः देशः पश्चविधः अवस्था पच्चविधा विद्युद्धिः पच्चविधा दीक्षाकमरपच्चकम्‌ बर्पच्चकम्‌

बृ त्तिन्नयम्‌ दुःखान्तो द्विविधः टकूुशचक्तिः पथ्चविधा क्रियाशक्तिशिविधा कायं त्रिविधम्‌ चिद्या द्विविधा करा द्विविधा `

२६२ तत्तु समन्वयादिति सून्नार्थः५ २८१ पर्णपरज्ञस्य बाग्ववतारत्वम्‌ २९०

0 ८8 9 + 9 ^ ^ ^ © -@ 6 ¢

१९० १३ ९8 १९ २६ ५. २३ = २९

८८

„, 9

^\ 9

९६२.

६२ ६८

विषयः ` दशनम्‌ पङ्कः पञुदेविष्यम्‌ ७३ कारणमीश्वरः & ७8 योगो द्विविधः ८१ विधिर्हिविधः & चयौ विध्यम्‌ ८५ व्रतरूपा चया ८६ हसिताचङ्गषट्म्‌ ८९ द्वाररूपा चया ९७ समासखषरूपम्‌ 8 १०६ विस्तरसखरूपम्‌ १०७ विभागस्वरूपम्‌ 8 १०८ द्दोनान्तराद्विशेषः ११० निरपेक्षस्येश्चरस्य कारणत्वम्‌ ११६ कर्मण उपयोगः १२१ यथवत्तत््वनिश्चयान्मोक्षः & -१३६

शेवदशेनभ्‌ ( १०१७४-- १८९ ) पदाथत्रयम्‌

«9 वियादिपादचतुष्टयम्‌ पतिखरूपम्‌ अनुमानेनेश्वरसिद्धिः

देदादिकस्य कार्येतम्‌

कमादिसपेश्ष ईश्वरः कारणम्‌७

सखातच्योपपत्तिः

दैश्वरस्य सर्वज्ञत्वम्‌

२५ २६ ४९

अनुक्रमणिका

विषयः दशनम्‌ प्किः दश्चरस्य प्राकृत- दारीरम्‌ ५९ ईैश्रस्य छृयम्‌ ७६ रिवशब्दार्थ; ८२ पञुपदारथैः ८६ पञुखिविधः १९०५ विज्ञानाकरखरूपम्‌ = १०५ -चखवाकलस्यर्तम्‌ १०८ -सकक्खरूपम्‌ _ १०९ विचेश्वरा्टकम्‌ ११५ पुये्टकम्‌ १३६ सकषुटरैविध्यम्‌ १५८ मवरेशाः ( ११८) अष्टा- दशोत्तरशतम्‌ १६१ पाराश्वदुर्विधः ९७६ प्राबतीश्चः ९८७ वलम्‌ १९२ क्म १९९६ माया २०७० प्रयभिक्ञादश्ेनम्‌

( प° १९०-२०१ ) प्रयभिज्ञामाचन्मोक्षः

प्रययिज्ञारास्रीयमन्थाः १० कृथंचिदसायेति प्रथम- `

सूत्र थः १७ प्रयभिज्ञासखरूपम्‌ ` ४8

15 विषयः दक्तनम्‌ षङ्किः विमरैखरूपम्‌ ७८ ईश्वरस्येच्छामातरेण जगन्नि-

मणम्‌ ९१ प्रयभिज्ञोपयोगः १२५ अर्थक्रिया दहिविधा १२८ कामिनीच््न्त १३४

रसेश्वरदशनम्‌

( पर २०२०२०९ ) पारदरसस्वरूपम्‌ रसाभ्रक्स्वरूपम्‌ २९१ कर्मयोगद्वैनिध्यम्‌ मूर्छितपारदखरूपम्‌ सरतपारदस्रूपम्‌ ४६ बद्धपारदस्वरूपम्‌ ४९ पारदस्याष्टादक्च संस्कारः ५६ देह्वेधः £% जीवत एव मुक्तिः ८४ देहनियत्वोपपादनम्‌ ९० पारदरससेवनेन जरामरण- .

राहियम्‌ १०६ पारदलिङ्गमाहास्म्यम्‌ ९१२

° वैशेषिकदश्ेनम्‌

( प° २१०-२३३ ) कणादसूत्रप्रतिपायविषया-

खम: १९ १४ त्रिविधा शाक्चप्रवत्तिः १० -३०

16 सर्वद्रौनसंम्रहः विषयः दशनम्‌ पङ्कः | विषयः द्शेनम्‌ पडकः पदृर्थषदुकरमः १० ३४ | अवयवः ११ ४० षडेवेति नियमोपपत्तिः १० ४० | तकैः ११ ४२ द्रव्यगुणादिरक्षणानि १० ४७ | निर्णयः ११ ४५ पथिव्यादिद्रव्यखक्षणानि १० ५५ | वादः ११ ४७ रूपरसादिगुणरक्षणानि १० ६७ | जस्पः ११ ‰&७ कर्मखक्षणम्‌ १० ७३ | वितण्डा ११ ४८ साप्रान्यं दिविधम्‌ १० ७७ देत्वाभासः ११ ५० ्िलाशुसत्तिभकरः १० ८३ | च्छम्‌ ११ ५२ निनवत्तिक्रमः १० ९७ जातिः ११ ५४ अपेक्ाबुद्धिरक्षणम्‌ १० ११३ | निग्रहस्थानम्‌ ११ ५८ परीद्टुपाकनये नवक्षणादि- न्यायसाखस्रूपम्‌ १९१९ ६५

प्रक्रियां १० ११४ तत्त्वज्ञानात्करमेण दुःखनि- पिठरपाकवाद्‌ः १० १२३ दत्तिः ` ११ ७४ विभागजविभागः १० १२५ | ुःखनिदृत्ति्मोक्षः ११ ९९ अन्धकारस्याभ।वरूपसम्‌१० १४४ | मोक्षे दुःखनिचत्तेः सर्व॑तन्न- अभाववर्णनम्‌ १० १७२ | संमतत्वोपप।दनम्‌ ११ १०५

नैयायिकदशेनम्‌ आत्मोच्छेदो मोक्ष इति

(प° २३४-२५६ ) माध्यमिकानां मतम्‌ ११ १०६ गौतमसूत्रप्रविपायविष- निर्मलन्ञानोदयो महो-

यायुक्रषः ११ ५| दय इति विज्ञान- प्रमाणलक्षणम्‌ ११ १४ | बादिमतम्‌ ११ ११५ प्रमेयं हादशविधम्‌ ११ ३० आव्रणजुक्ति्क्तिरिति "संशयः ११ ३३| जेनमतम्‌ ९११ १२१ प्रयोजनम्‌ १९ ३५ | सततो्वगमनं सक्तिः ११ १२४ दृष्टान्तः ११ ३७ | खातच्यं मोक्ष इति सिद्धान्तः ११ ३८| चाबोकमतम्‌ ११ १३१

अनुक्रमणिका

विषयः; खरूपेणावथानं मुक्ति-

दरेनम्‌ पङ्कः

रिति सास्यमतम्‌ ११ १३४ नियनिरतिशयसुलामि-

व्यक्तिभक्तिरिति

भटसर्व॑ज्ञमतम्‌ ११ १४० दैधरासिस्वे प्रमाण-

मिति पूर्वपश्चः ११९ १५९ अनुमान प्रमाणमिद्यु-

न्त्रम्‌ १९ ९१६५ ईश्वरभ्रवत्तेने भ्रयोजन-

मिति पूर्वपक्षः; ११ १९४

करणया प्रबृत्तिरिव्युत्तरम्‌ ११९ २०५ आगमोपीश्वरे प्रमाणम्‌ १९१ २०८ १२ जेमिनिदशनम्‌ ( पृ० २५७--२८७ ) जेमिनिसूत्रभ्रतिपायविष- यायुक्रमः आचायेमतेनाथातो धर्म.

९२ %

जिज्ञासेयधिकस्णम्‌ १२ २२ खाध्यायोध्येतम्य इति ` नियमविधिः १२. ५४ नियमजन्यापूर्वकर्पकं

समस्तक्रतुजन्यमप्‌ू-

वम्‌ १२९ ६८ निर्णयस्य विचारयाधीन-

स्वम्‌ १२ ७६

[स., द्‌. सं. ]

17 विषयः दशेनम्‌ पड्किः गुरुमतेन तदधिकरणोप- पादनम्‌ १२ ८७ खाभ्यायोध्येतव्य इति निलयानुवाद्‌ः १२ १०२९ अधीते वेदे खभावतः प्रतीतस्यार्थश्च निणे- याय विचारपेक्षा १२ ११५ वेदः पौरुषेय इति पूर्व- ` पक्षः < १२ १२८ अपौरुषेयत्वसाधकोऽ- स्येमाणकरठैकत्वहेतु- रसिद्धः १२ १३० वेदसय शब्दरूपस्यानिदय- स्वम्‌ १२ ` ९१५० अपौरुषेयो बेद इति सिद्धान्तः १२ ९५८ वेदस्येश्चररचितत्वं संभवति १२ १६७ प्रयमिज्ञया शब्दनि- | लयत्वसाधनम्‌ * १२ १७८ उदयनोक्तराब्दानिघ्यस्व- खण्डनम्‌ १२९ २०८ प्रामाण्यवादः १२ २१८ स्तः प्रामाण्यस्य निर्वच- . नासंमवः १२ २२४. पूर्वपक्ष उत्पत्तौ परतः ` म्रासाण्यम्‌ १२ २४९

18 विषयः दशनम्‌ पद्किःः ज्ञरो परतः प्रामाण्यम्‌ १२ २५० सिद्धान्त उघस्पत्तो सत्रा माण्यनिर्वचनम्‌ १२ २५४ ज्ञौ स्वतःप्रामाण्यम्‌ १९२ २६७ प्रामाण्यग्रहस्य प्रवन्त नोपयोग इद्युदय- नाचायेमतम्‌ १२ २७२्‌ तत्खण्डनम्‌ १२ २७७ अभिहितान्वयव्दिभट्ा- चायैमतम्‌ १२ २८६ अन्वितामिधानवादिप्रभा- करगुरुमतम्‌ १२ २८९ १९. पाणिनिद्चनम्‌

( १०२८८३१० }) अथ शब्दायुश्चासनमिदय-

स्यार्थः १३ £ व्याकरणप्रयोजनं शब्द्‌

संस्कारः ९९ ५4 प्रतिपदपाठो राब्प्रति-

पच्युपायः. १३ £&४ सामान्यविरोषलक्ष्णैः

राब्दप्रतिपत्तिः १३ ७४

रक्षोद्यादिकं परंपरया

व्याकरणप्रयोजनम्‌ १३ ८९

साधुशब्दप्रयोगादभ्युदयः १३ ९१ शब्दस्य महता देवेन सास्यम्‌ ९१३ ९८

सर्वदसैनसंग्रहः

धिषयः राब्दन्रह्म जगत्कारणम्‌ स्फोटाख्ये निये हाब्दे प्रमाणम्‌ वर्णेभ्योर्थप्रतीतिने संभवति सफोदादर्थबोधो संभ- वतीति पूर्वपक्षः स्फोटादर्थबोध इति सिद्धान्तः वणोनां स्फोटव्यख्कत्वो- पपाद्नम्‌ १३ सत्तैव सर्वदाब्दार्थः १३ संबन्धिभेदार्सत्ता भिद्यते १३ गवादिसत्तेव गोतवादि १३ व्यक्तिपक्चेपि संविद्क्षणं तत्तवं सर्वशब्दार्थः जातिपक्षे जातिरेव सर्व- राब्दार्थः गुणक्रियासंज्ञाशब्दाना- मपि जातिरेवार्थः व्यक्तिपक्ष आनन्यादि- दोषाभावोपपादनम्‌ १३ पक्षद्वये पाणिनिसंमतिः १३ सलं बद्यतन््वं सर्व- दाब्दार्थः सयस्वरूपम्‌

९३

१३

१३

१३

१३

१३

१३

९३

१३ १३

दर्तनम्‌ पद्धिः

११३ १२७ १३२ १४७ १६९ १८४ १९५ २९१० २९४ २२८ २३७

२२९

२४५ १४६

२५० ५५

असुक्रमणिका

दिषयः दशनम्‌ पद्डिः वाच्यवाचकयोरविभागः १३ २६२ व्यवहारस्याविद्याकसिपि- तत्वम्‌ १३ २६४ व्याकरणस्य मोक्चसाधन- त्रम्‌ १३ २७५. सां स्यदशेनम्‌ ( प° ३११२३३० ) मूखम्रृतिः १४ प्रकृतिश्च विकृतिश्च १४ १२ केवखा विकृतिः १४ ३२ गोघटादीनां तक्वान्त- रत्वम्‌ १४ २५ पुरुषो प्रकृतिने विकृतिः १४ ४५ प्रमाणनत्रयम्‌ १४ ५० कायेकारणभावे विप्रति- पत्तिः १४ ५३

सत्कायेवादोपपादनम्‌ १४ ५७ कायेकारणयोरभेदः १४ ७५ विवतेबादखण्डनम्‌ १४ ९० अनुमनेन निगुणात्मक-

. प्रधानसाधनम्‌ १४ ९४ प्रधाने श्रुतिः प्रमाणम्‌ १४ १०८ प्रधानस्य निरपेक्षत्वम्‌ १४ ११६ द्रो प्रवर्तकः १४ १२५ जीवप्रकरयोः परस्परपिक्षा१४ १३३ परङृतेर्निदृत्तिः १४ १४६

अथराद्दस्य मङ्गर- वाचकठम्‌ ९१५ मङ्गखस्यावदयकत्वम्‌ १५

पतेन योगक्ासकसं -

किं खनुशासकत्वम्‌ १५

योगरास्चस्यानुबन्धचतु- ष्यम्‌ १५ अथकशब्दश्चुय।(धिकारि- खाभः १५.

्रुतिलिङ्गादिषु पारदौषे- द्यम्‌ १५ योगप्रतिपादने शालस्य

कारणत्वम्‌ 0१;

19 विषयः दशनम्‌ प्किः -योगदशनम्‌ ( प° ३३१-२३८८ ) पत खजलिसूत्रध्रतिपाद्य- | विषयानुक्रमः १५ परमेश्वरास्तिलोपपादनम्‌ १५ १४ जीवस्य तप्यत्बोपपादनम्‌ १५ १९ | .सत्त्वपुरषान्यताख्यातौ कैवल्यम्‌ १५ ३१ अथ योगानुश्षासनर्मिति सूत्रार्थः १५ ३७ अथशब्योधिकारर्थः १५ ४० अथराब्दो नानन्तयोर्थ; १५ ४६ अथातो ब्रह्मजिज्ञासेयत्रा- नन्तयोर्थकतम्‌ १५ ७२

८२

१११९ ११५ १५४ १२६

९४०

20 सर्धदशेनसंग्रहः

विषयः द॒रक्षनम्‌ पड्किः | भनिषयः दशनम्‌ पद्धिः योगथित्तवृत्तिनिरोधः १५ १४७ | अविद्यायाः छइशादिनि- समाधिखरूपम्‌ १५ १६२ | दनित्वम्‌ १५ २७२ प्रमाणादिघरत्तीनां चित्त अविद्यासखरूपम्‌ १५ २९२ धर्मत्वम्‌ १५ १८४ | असिताखरूपम्‌ १५ ३१० चिच्छक्तेरपरिणामिरसवम्‌ १५ १८५ | रागखरूपम्‌ १५ ३१२ चित्तं परिणामि १५ १९७ | दवेषसखरूपम्‌ १५ ३१३ व्यापकस्यापि चित्तस्य वृत्तिः अनुरायिशग्दण्युत्पत्तिः १५ ३१६ शरीरविेष एव॒ १५ २०० | अभिनिवेशसखरूपम्‌ १५ ३३० ` कामाया वृत्तयित्तस्य ( १५ ३३७ नात्मनः १५ २०४ निरोधशब्दार्थः १५ ३४१ परिणामनेविध्यम्‌ १५ २१० | अभ्यासः १५ ३४४ धर्मपरिणामः १५ २११ | वैराग्यम्‌ १५ ३४८ क्षणपरिणामः १५ २१२ 1 क्रियायोगः १५ ३५७ अवसखपरिणामः १५ २१३ | तपःखह्पम्‌ १५ ३६० क्षिप्रादिवरत्तयः १५ २१७ | खाभ्यायखरूपम्‌ १५ ३६२ वित्ताखेयेकारणानि १५ २२५ | मन्नदेबिध्यम्‌ १५ ३६३ समाधिर्हिषिधः १५ २३९ | वेदिकां मन्राः १५ ३६३ संभ्रज्ञातसमाधिभेदाः १५ २४२ | तानिक। मन्नाः १५ ३६७ भव्यद्वेविध्यम्‌ १५ २४४ | मन्रसंस्कासः १५ ३७५ सवितकेः समाधि १५ २४६ | मन्नदोषप्रणाशः १५ ४०० सविचारः समाधिः १५ २४८ (-दईघरप्रणिधानम्‌ १५ ०२ सानन्द्‌ः समाधिः १५ २४९ | ठक्षणाखरूपम्‌ १५ ४१९ सास्ितः-समाधिः १५ २५१ | रक्षणाभेदाः १५ ४२०

असंभज्ञातसमाधि;ः १५ २५५ | रूडिरक्षणोदाहरणम्‌ १५ ४२९

हेश॒मश्वकम्‌ ` , १५ २६० | अर्थघर्मो ठ्षणा १५ ४३६ भविदाशब्दाथः १५ २६२ | प्रयोजनडक्षणा १५ ४३९

अनुक्रमणिका 24 विषयः दशनम्‌ पद्धिः | विषयः दनम्‌ प्क अष्टज्गो योगः १५ ४५१ | विषयाणां सुखादिख- यमाः १५. ४५२ भावत्वम्‌ १६ नियमाः १५ ४५३ | प्रधानकारणव्वे' शरुतिने जासनम्‌ १५ ४६३ | प्रमाणम्‌ १६ १४ प्राणायामः १५ ४७० | यद्र इति धुल्थः १६ १४ अजपामन्रसम्ैणम्‌ १५ ४८६ | अजामेकामिति शरयर्थः १६ २४ नाज्याः प्रथिव्यादित- परमेश्वरस्याधिष्ठादृलम्‌ १६ २७ स्वानि १५ ४९० | भानस्य पुरुषाथी तच्तवप्रवाहकाटः १५ ४९७ | भवृत्तिः ˆ १६ तच्वावगतिसाधनम्‌ १५ ५०१ ्कृतेरेकत्वन्मोक्षा- प्रयाहारः १५ ५२८ | , भावः सर्वमोक्षो वा १६ ४५ धारणां १५ ५४४ प्रतिजीवमविधमेदः १६ ५१ ध्यानम्‌ १५ ५५१ | बिबरादः मथुमतीसिद्धिः १५ ५६३ चिजलडयोः सारूप्याभवेपि ~“ योगिभेदाश्चत्वारः १५ ५६८ विध्रमसिद्धिः १६ ५७ मधुप्रतीकासिद्धिः 0 ५६ ्रह्यसूत्रप्रतिपायविषयनु- बिशोकासिद्धः १५ ५७९ | = ऋः ५६ ६९ सस्कारसेषासिद्धिः १५ ५८५ अथातो ब्रह्मजिज्ञासेय- ˆ सक्तिदैविध्यम्‌ १५ ५९४ | भिकएणाथः = . १९६ ८४ कारणाभावास्कायोभावः १५ ५९७ पूर्वपक्ष आत्मनो चर योगां चतुब्यूहम्‌ १५ ६०४ जिज्ञासयत्वमसं दिग्ध - ५.3 लात्‌ १६ ९१ शक्ररदरनमू आरमजिज्ञासायाः ( पृ ३८९-- ४६८ , -करसंभवः १६ १.१.९ सखतच्नभ्रधानकारणवाद्‌- सिद्धान्त आस्मनो जिज्ञा-. . - ` ज्रण्डनम्‌ १६ ` स्थसम्‌ , १६ १५८

22 , विषयः दशनम्‌ ष्कः आरमतच्वं शरुखादिषु

प्रसिद्धम्‌ १६ १५९ उपक्रमोपसंहारादिकिङ्-

षठूम्‌ १६ १६२ अहमयुभवस्याध्यस्तातम-

विषयत्वम्‌ १६ १७१ आत्मनो देहदादिपरि-

माणलम्‌ . १६ २०६ आस्मनो नाणुपरिमाण-

त्वम्‌ १६ २१८ राश्चस्य विषयप्रयोजने १६ २२५ सआत्मष्ठहपविषये मत-

भेदः १६ २४१

ज्ह्मणि प्रमाणमिति

पूर्वपक्षः १६ २५४ ब्रह्मण्यागमः भरमाणम्‌ १६ २५९ आत्मनो विषयत्वाविष-

यत्वे १६ २६३ सिद्धाथोमिधायकतादवेदा-

न्तवाक्यानां प्रामा-

ण्यमिति पूर्वपक्षः १६ २७१ सिद्ेर्थे शब्दानां

संगदिः १६ २७६३ आत्मनो विधिशेषत्वम्‌ १६ २८९ सिद्धेपि शब्दानां .व्युत्पत्ति-

रिति सिद्धान्तः १६ २९३

सर्वद्शैनसंप्रहः

विषयः हितरासनाच्छाखल्रम्‌ १६ आ्मनो विधिश्चेषस्वम्‌ १६ ज्ञातव्य इलयादौ प्रयय-

स्याहार्थ॑कत्वम्‌ १६ प्रपश्चस्यानिर्वचनीयत्वम्‌ १६ बिवतेखरूपम्‌ १६ अध्यासदवैविध्यम्‌ १६ निरूपाधिकोभ्यासः १६ सोपाधिकोभ्यासः १६ अख्यातिवादिप्रभाकर-

मते पूवेपक्चः १६ मिभ्याज्ञानोपत्तो साम-

म्यभावः १६ दोषाणामोत्सर्गिककाये-

प्रतिबन्धकत्वम्‌ १६

अस्थ ज्ञानं भवति १६

इदं रजतमियन्र ज्ञान-

द्यस्य हेतुस्वोष

पादनम्‌ ९६ अहणस्रणयोर्भदाग्रहः १६ पीतः शङ्ख इयत्र ्रहण-

दयं व्यवहारभरयो-

जकमू - ९६ नेदं रजतमिति नि

षेधोपपादनम्‌ १६

अभाघो पदाथोन्तरम्‌ १६

द्रीनम्‌ पङ्कः

२०६

-२०५

३१७ २२५ ३२९६ ३२७ ३३३ २३३५

२४४ ३६९ २६५

२७५

३८५७

३८९

४२६

४५३ ४६२

विषयः दशेनम्‌ पद्किः

नकारार्थोपपादनम्‌ १६ ४७७ अनिर्वचनीयख्यातिवा-

दिनां सिद्धान्तः १६ ४९० अख्यातिवादेः शुक्तौ रज-

तार्थिप्रव्ृत्यसंभवः १६ ४९३ भेदाग्रहस्य व्यवहार-

कारणत्वम्‌ १६ ४९५ रजतज्ञानस्य पुरोवर्विविष-

यत्वम्‌ १६ ५२१ दोषाणां विपरीतकारितो-

पपादनम्‌ १६ ५५४ विषयव्यभिचारेपि ना-

नाश्चासः १६ ५५७५ नासद्धमारम्बनम्‌ १६ ५८३ विज्ञानं नासस्काश्चन-

समर्थम्‌ १६ ५८४ रजतं विज्ञानाकार इति

बौद्धमतम्‌ १६ ६००. तच्खण्डनम्‌ १६ ६०८ अन्यथाख्यातिः १६ &१५ तत्खण्डनम्‌ १६ ६२९ इदं रजतमियत्र ज्ञान

तैकं नाप्यनेकमिति

पूर्वपक्षः १६ ६२४ सिद्धान्ते फटेक्याञ्ज्ञा-

नैक्योपचारः १६ ६४8

अयुक्रमणिका

23 विषयः दर्शनम्‌ पद्किः

त्रिविधं सत्वम्‌ १६ &६० अविद्यामाययोरभेदः १६ ६७७ अविद्यायां प्रयक्ष प्रमा

णम्‌ १६ &९३ अहमज्ञ इति प्रयक्षं

ज्ञानाभावविषयकम्‌ १६ ६९५ अहमज्ञ इयनत्र नञर्थः १६ ७२० अभावस्याधिकरणखह-

पत्वम्‌ १६ ७३२ विद्यायामनुमनं

प्रमाणम्‌ ९१६ ७४९ अविद्यायां श्रुतिः प्रमा-

णम्‌ १९६ ७७१ जीवो सयः परमा-

त्मनोँराः १६ ७७८ राक्तमतप्रक्रिया १६ ७८१ बन्धस्य मिथ्याखादेवं

ज्ञानेन निवृत्तिः ९६ ८०२ बन्धस्य मिथ्यात्वाचुमानध्‌ १६ ८१३ ज्ञानात्मनः सत्वम्‌ १६ ८२५ अदैतश्चुतेन प्रयक्षादिभि-

बाधः १६ ८३६ सयस्य दुरितस्य सेतु-

ददोनान्निवृत्तिः १६ ८४७ सयस्य यगस्य विषय-

दोषदशेनाशिवरत्तिः १६ ८६१

‰4 सर्वदशेनसं्रहः

विष्यः दीनम्‌ पङ्कः | विषयः दशनम्‌ पदिः सलयस्य विषस्य ताक्ष्यै. अद्वैतश्चतेनोप्रामाण्यम्‌ १६ ८९३ ध्यानान्निवृत्तिः १६ ८६३ | अवुबन्धचतुष्टयम्‌ १६ ९०१ अविद्याया अनादिलात्‌ जन्मा्यस्येति सूत्रतात्पयेम्‌ १६ ९०३ संसारः १६ ८७३ | बरह्मणः सखरूपलक्षणम्‌ १६ ९०५ अनाविद्धया खभावा- तरस्यृक्षणम्‌ १६ ९०७ न्तरं प्रापितस्य जीवा. राखयोनित्वादिति सूत्र | सनीऽदरतश्चया पूर्व- तास्थैम्‌ १६ ९१२ सभावोपदन्िः १६ ८७९ | तत्त॒ समन्वयादिति सूत्र सत्र राजपुत्रदृ्टान्तः १६ ८७९। तातयेम्‌ १६ ९१५ सचीनामनुक्रमणिका विषयः एषम्‌ | चनिषयः प्रम्‌ सर्वदशेनसंगरहे प्रसङ्गादुःु- प्रतिदशेनं प्रवृत्तानां म्रन्थ- तानां शरुतिसुत्रन्यायादी- काराणां समयानुसा- नामकारादिवणीलुक्रमेण रेण -सूचीपत्रम्‌ (घ) „` 9 सूचीपतम्‌ (१) ४६९ मन्थकारनाम्नासकारादिवणो- देनाङ्करे भसङ्गादुद्धृतानां उकरमेण सूचीपन्रम्‌(५) ५४१

ग्रन्थानामकारादिवणोनु-

धयादीनां घुचीपत्रम्‌ (२) ४९० | तमरेण सूचीपत्रम्‌ (६) ५५१

£ 9 (0) $ सर्वदशोनसंमदे निदानं स्वदशनसंमरदे द्यमा- भम्थानां अन्थंकाराणां नानां विशेषश्ब्दाना- चाकारादिवणोनुक्रमेण मकारादिवगणोसुक्रमेण सूचीपत्रम्‌ (२) ५०२ | सूचीपत्रम्‌ (७) ५९४

संक्षिषचिहृक्ञेयानि नामानि

0 -

भ. अ. व, ऋट.-अष्टकाध्यायवगेक्क्‌

अथ्चैरसं.-अथ्ैसंहिता

जम. को.-अमरकोशः अप्ररस्ि.-अमरकोशः आत्मोप.-आत्मोपनिषत्‌ डै,-ईेशोपनिषत्‌

उणा, सू.=उणादिसूत्तम्‌

ऋ. सं.-कवसंहिता

छट. सं, म.=क्संहितामण्डलम्‌ कः. काठकोपनिषत्‌

क. सून्कणादपूत्रम्‌ क्रा.-काठकोपनिषत्‌

फा, म. काव्यप्रकाशः

का. प्रदी. उ^=काव्यम्रदीप्‌ उ्लासः न्ज्यायङुघुमाज्ञलिः के.-कैयरः ख.न=वण्डनखण्डखायम्‌ शी.=भगवद्रीता

गौव. सु.=गौतमसूत्रम्‌

गौ. सू.गौतमसूत्रम्‌

गो. सु. वा.=गोत्तमसू्तवात्छायनसाष्यम्‌

चित्खु.-चित्छुखी न्यून चूखिकोपनिषत्‌ छा. छान्दोग्योपनिषत्‌ जञ, सू.-जेमिनिसूत्रम्‌ तच्वमु.-तत्त्वसुक्ताक्कापः - तत्वा. =ततत्वावली त. वा. -तन््नवारतिंकम्‌ त. वि.ततत्वविवेकः [ स.द्.सं. |

, सू.-तच्वाथोधिगमसूत्रम्‌ -नतेत्तिरीयोपनिषत्‌ , आ.-तेत्तिरीयंरण्यकम्‌ , बा .=तेत्तिरीयन्ाह्मणम्‌ , स.-तेत्तिरीयसंहिता .=दशेनम्‌ , पु.-वृरसिहपूवेताप्िनी न्या, ङु .=न्यायकुघमाश्जलिः न्या. ङुसखु.-न्यायकुषुमाज्ञलिः न्या, चिन्=न्यायनिन्दुः न्या. सू.=न्यायसूत्तम्‌ न्या. सू. भाग्=न्यायसूत्रमाष्यम्‌ प.-पङ्किः प. द.-पञ्चदकश्षी पर्चपा.-प्चपादिका प. न.~पद्मनन्दी प. पा.=पश्चपादिका पाणि. सू.-पाणिनिस्‌त्तम्‌ पात. भा.=पातन्ञलमहाभाष्यम्‌ पात. भ. भा.-पातन्नलप्रहाभाष्यम्‌ पात. यो. सू.-पातूजलयोगसूघ्तम्‌ पा. यो. सू.-पातजल्योगसू्रम्‌ पा. सू.=पाणिनिसूत्तम्‌ धु.-एटम्‌ पर.-प्रश्नोपनिषत्‌ प्रक. परन्मकरणपश्चिका प्र, क, मा.=प्रमेयकमलमातेण्डः ञ.-बृददारण्यकोपनिषत्‌

+ त्र, वे.=त्रह्मवेवतम्‌

21 24" 24

९५ „५ 32

26 सर्वददोनसंम्रहः

ब्र. सू.-तह्मसूत्रम्‌ ब्रह्मसू.-द्यसू्रम्‌

भ. गी-=-भगवद्रीता भाग.~भागवतम्‌

भा. प.न्माषापरिषच्छेदः साषाप.=भाषापरिच्छेदः

भम. ना.=महानारायणोपनिषत्‌ मजु.-मरुस्ख्तिः

भ. भा. ता.-महदाभारतता्पयेनिणयः

मागन्माध्यदिनश्ाखा

मा, का.=मणण्डूकयकारिका . माघका.माघकान्यम्‌ मु.-युण्डकोपनिषत्‌ योगभा.नयोगतूत्रभाष्यम्‌ यो. वात्योगवासिषठम्‌

र. .-रसहदयम्‌ वाक्यप.-वाक्यपदीयप्‌

वि. त.=विष्णुतत्त्वनिर्णयः

वि. पु.-विष्णुपुराणम्‌

वि, वि.-विवेकविङासः

वी. स्तु.-वीतरागस्तुतिः

वे. सू.-वैरोषिकसूत्रम्‌

च्छो. वा.-श्लोकवार्तिकम्‌ श्चे.-शवेताश्वतरोपनिषत्‌

सां. का.-सांख्यकारिका सांख्यका.=सांख्यकारिका

सां. भ्र, सु.-सांख्य प्रवचनसूप्रम्‌ सां. समाससू.-सांख्यसमाससू्म्‌ सि. वि.=सिद्धान्तनिन्दुः

सु.-पक्म्‌

श्रीम्सायणमाधवाचायप्रणीतः सर्वदशेनसंम्रहाभिधोयं भ्रन्थो

अन्धस्य रल्ञाकर इव तत्त्वं जिज्ञासमानानामखिलानां जनानां स्ह इताप्ता णीयतरः किं तु क्षीरसागर इवायमयन्तदुष्प्रापो दुरव- गाहश्च संहृदयते दुष्मापता दुरबगाहता चेति द्वयमपि प्रेक्षावतां जनानां सौक्योय दुरीकरणीयं भवति तत्रादावस्य भन्थस्य दुष्प्रापतां दुरीकठैकामोहमेतद्रन्थसंश्लोधने भ्रवृत्तोभुवम्‌ यद्यप्ययं भन्थः कषि- कातानगरे पुण्याम संशोध्य पूर्ं॑युद्रित इति परहितैकप्रणेस्त- ्न्मुद्राख्याधिङृतैव्यैवश्थापकैरस्य भन्थस्य दुष्रापता दूरीकृतेव तथापि तावता संशोधनेन प्रेक्षावन्तः संवुष्टान्तरङ्गा बभूवुः किं पट- नपाठनसंप्रदायस्य विच्छिन्नसेनादशेपुस्तकानां प्रायो ऊेखनसमया- दन्यत्र केनाप्यदरोनेन पुस्तकमेदेन भिन्नानां पाठानामशुद्धिबाहुल्याच वाचकानां खान्ताकषेणेयं भरन्थो पयौप्रः हिजस्थलेषु तु मध्यगताः काथित्पङ्कय एव नुटिता यत्र पृवोपरसंगतिने ह्यते अवः पुनरेत- दरन्धसंश्ोधनाय प्रयतितन्यमिति मतिरभूत्‌

पुनः संशोधने पूर्वयुहितं पुखकमेबोपजीव्यमासीत्‌ किं तु आदृशच तावन्मात्रेण पयोपिरियतो लिखितपु्तकमन्वेषयतां . मया एुखलकानि डेकनकाठेजखग्रन्थसंग्रहालयादेकं पुस्तकं रब्धम्‌ असश्च पसक केषुचित्धकेष्वशुद्धान्यक्चराणि रेखाङ्कितानि कृता बहिःपङ्कि शद्धक्षराणि प्रदर्शैतानि तेषु प्रायो ठेखकेन रेखनकाठे खहसदोषा-

28 सर्वदशेनसंम्रह;

स्समापतितान्यशुद्ाक्षराणि सद्य एवोक्तरीदया संमार्जितानि कचित्तु मषी- मेदोक्षरशैकीवैरक्षण्यं संहरयते तत्र केखकादन्येन केनचिमक्षावता वाचकेन शद्धाक्षराणि निर्दिष्टानि स्युः अस्पिश्च पुस्तके शंकरद्शेनं नासि एतदपुसकं ¢ इति संज्ञितम्‌ द्वितीयं छिखितपुस्तक सप्र- ्िभामनिवासिनां पुराणीक-इत्युपाहानां कारीनाथराञ्िणाम्‌ तच तेभ्यः सकारात्‌ सहखबुद्धे-इत्युपाहर्गोपारशर्मण आत्मजेवोचुदेव- शर्ममिर्महाशयैर्महता यल्नेन संपाद्यानीतम्‌ एतच्ातीव जीण कृमिदष्टं च.। हसते प्रष्ठ गृहीतं वेद्धस्म्रहमपि सोदुमक्षमम्‌ पूर्ववदेव केषुचि- त्थकेष्वशुद्धाक्ष्राणि संमाच्ये शुदधाक्षराणि निरिष्टानि दश्यन्ते अस्मिशच पुस्तके शांकरदशनभुपलम्यते कि तु तत्र पातजरदशेनान्तं प्रन्थ समाप्य खतन्रमेतद्िखितमिव संश्रयते एतत्पुस्तकं 7) इति संज्लि- तम्‌ पुण्यम्रामस्थानन्दाश्रमसुद्रणाख्ये मुद्धितं पुसकं ^ इति संज्ञितम्‌ कछिकातानगरे मुद्रितं 5 इति संज्ञितम्‌ अस्िश्च संशोधने विशेषतः साहाय्यं तत्तदशेनखानां अन्थानामभूत्‌ निर्दिटेषु चैषु पुस्तकेषु पाठमेदा भूयांस उपर्ब्धास्तथापि केचिदेव तत्तदृषठेधोभागे निर्दिष्टाः केचिच्च टीकायां प्रदिताः। अष्ुद्धा इति भूयांस उपेक्षिताः

अथ प्रसङ्गात्पाटभेदकारणानि संभाव्यमानानि प्रद्रदयन्ते श्रीणि पाडमेद्‌- चात्र कारणानि भवन्ति ।भरन्थकर्तेव यदि भ्रसङ्गवशात्खकृतस्य कारणानि “प्रन्थस्य पुनःसंस्करणे प्रवसैते तदा बुद्धेनेवनवोन्मेषराछि- तथा पूर्व्ृतराब्दयोजनायां शब्दविनिमयोधिकशब्दप्वेदो वा कायै इति

तद्य स्यान्सतिः तदनुसारेण चापरया योजना तेन संपादिता चेत्ता

दौ डिखिते पुस्तके पाठान्तरं जायते 1 पाठान्तरं चेदं शुद्धमेव बुद्धि-

पुरःसरमेव संपादितत्वात्‌ हदशं पाठान्तरं पूर्वपाठापेक्षया भ्रायः

समीचीनं भवेत्‌ पूर्वपाठापेक्षयाधिकसमीचीनोयं पाठ इति मलवैव ्रन्थकृता संपादितत्वात्‌

ग्रस्तलाठना 29

£ पाठमेदस्य ह्ितीयं कारणं ठङेखकप्रमादः ठेखकस्य हेसदोषाद्यदि

ङेखक- राब्दस्य वणेस्य मात्रादेवो अंशः स्यात्‌ तथा तेषां विनिमय

मादः आधिक्यं वा यात्‌ स्यो रेखकेनान्येन वा तद्पुसकं संशोधितं भवेत्तर्हि कारान्तरेण भन्थक्ृतोमिप्रेतोयं पाठः स्यादिति स्यान्मतिवौ- चकानां मन्दमतीनां केषांचित्‌ पाठमेदश्च प्रायोयमञ्यद्ध एवं भवेत्‌ | घुणाक्षरन्यायेन कदाचिच्छुद्धोपि स्यात्‌ कदाचिच्च अन्थछृद्भिप्रतपूर्व- पाठधिक्षया समीचीनोपि भवेत्‌ घुणा कीट विदोषः यदा सम्भादि- काष्ठं भक्षयितुं प्रवतेते तदा तेन कचित्ृक्मेषु कचित्पुक्ष्मतरेषु सम्भा- दिकाष्ठावयवेषु मष्ठितेषु कदाचित्तत्र ककारखकाराधक्षरतुस्य आकोरो दश्यते तत्र चेतादरयक्षरालुपूर्वी मयात्र संपादनीयेति भं कीट विशेषस्य तस्य मतिस्तथाप्यक्चराकायो ददयते तथात्रेहरां पाठान्तरं संपादनीयः मिति बुद्धिपुरःसरं प्रदृत्तिसथापि पाटमेदो भवति अघर अन्थ- कार एव गुणदोषभाग्भवति वाचकानां वस्तुषत्ताज्ञानात्‌ ठकेखकस्त- दोषेण संजायमानमेततपाठान्तरमञ्यद्वं॑चेन्तन्मूखभूतो दोषो वस्तुतो केखकसेव म्रन्थकनैस्तथापि कारवदोन तदज्ञानाद्वाचकैः दोषो म्न्थकार एवायेप्यते तथा तादशं संजायमानं पाठान्तरं यद्च्छया शुद्धं समीचीनं बा जायेत चेत्तन्मूखभूतो गुणो वस्तुतो अन्थकलुने वा ठेखकस्य तथापि वाचकैः गुणो अमन्थकार एवारोप्यते ईटश- गुणदोषप्रतीतौ कारणं अन्थकनुरदृष्टमेव संभवति नान्यक्किचिदपि कर्पयितं शक्यते

पाठभेदस्य दृतीयं कारणं चेत्थं संभवति मूलभन्थं व्याख्यातुं धकाकार. टीकाकाराः भरवतेन्ते तत्र केषुविसधलेषु , मूलमन्धकारस्य इतिः टीकाकारस्य मध्ये ग्रतिपत्तिवैचिश्यान्मतभेदः संजायते एवं यत्ने मूरन्थकारस्य टदीकाकारस्य मतद्धयं मिथो विरुद्धं ताद- दखल केचिदयुप्रहृतयष्टीकाकाया मृरमरन्धाक्षरेभ्यो योर्थः खरसतः

80 सर्वदशनसंग्रहः

प्रतीयते मूखभन्थकृदसिमतत्वेन प्रतिभाति तत्मकाशन यथा भवे- तथा मूखन्थं व्याख्याय ततस्द्विशद्धं सखसिद्धान्तं प्रदशेयन्ति एते टीकाकारा बिश्द्धमतप्रदशचैनविषये उत्तमा इति गणनीया भवन्ति केचिच्च टीकाकारा मूख्न्था्थं प्रथमतः प्रद बाधकप्रमाणैसतं दूष- यित्वा ततस्तद्धिरुदं सख्वसिद्धान्तं प्रदशेयन्ति एतेपि ताटरो विषय उत्तमजातीया एव गणनीयाः उमाभ्यामप्येताभ्यां मूटमन्कदमि- मतत्वेन प्रतीतस्य वाक्यार्थस्य खानभिमतस्याप्यनपडापात्‌ अन्ये केचिद्धीकाकारया उक्तांरो मध्यमा इति गण्यन्ते ये कुटिङ्मतयः स्ाभि- मतमर्थ मूरग्रन्थकृतोनभिमतमपि तत्संमतत्वेन प्रख्यापयितुं प्रयतन्ते खानभिमतार्थनोधकानि भूखम्रन्थखवाक्यानि यथाकथंचिद्रौणार्थक- त्वेन योजयित्वा मूख्रन्थकरतः संमत एवायमर्थं इत्येवं वाचकानां अ्मयुरपा्य तान्वशच्वयितुमीहन्ते वाचकाश्च मन्दमतय एवेतादसीं व्याख्यां दृष्ठ मोहिता भवेयुने तीक्ष्णमतयः ते तु प्रत्युतायं खारसि- कस्य मूलग्रन्थार्थस्य टीकाकारेणापलापः कृत इत्येव जानीयुरियन्यत्‌ यद्यप्येतेभूखपरन्थस्थवाक्यानां तदन्तगैतशब्दानां वणेमात्रादीनां वा ठेश- तोप्यपलापो क्रियते तथापि प्रथमतः प्रतीयमानस्य स्वारसिक युख्यस्यार्थस्य मूखग्रन्थक्रत्संमतस्यापरापः क्रियत एवेतो मध्यमा भवन्ति अपरे केचन टीकाकाराः टिरतरथरङृतयः साहसिका अधमाः सखाभिमतोथं मूखभन्थश्ृत्संमत एवेति प्रदशेयितं खाभिम- तोर्थो यादयवाक्ययोजनया स्रसतः प्रतीयेत तादशं पाठान्तरं भ्रक- स्पयन्ति केवरमेतेरर्थस्यापापः क्रियते कि तु शब्दस्यापीयतो वेच्वनापटव एते सर्वधाधमा इत्युच्यन्ते तीक्ष्णतरबुद्धयोप्यत्र बच्िता भवेयुयोबन्मूखम्न्थसखं टीकाछरता कल्पितात्पाठमेदादन्यस्पाटान्तरं दृष्टिपथंमागच्छेत्‌ तादशं पाठान्तरं कदाचिद वाचकाः पद्ये. युस्तेष्वपि परःरतेषु पच्चषाणामेव वाचकानामीद्री मनोष्त्तिः खात्‌ यद्टैकाकृता खकपोरुकर्पितोयं पाठभेद; स्यादिति जातायामपि

प्रसाबना 31

चं तारश्यां मनोवृत्तौ निश्चिता प्रतिपत्तिः कस्पित एवायं पाठभेदः स्यादिति कदाचिदेकस्य तादरी मिधिता मनोव्रत्तिभैवतु नाम तावता सखरसिद्धान्तस्य हानिजोयते यतो बाहुस्येन सखमतप्रचार उप- हसनीयो भवतीति अहो बशच्वनापडुत्वमेतेषाम्‌ यदेतत्खातच्येण पाठमेदध्रकरपनमेतादरं साहसं कथमेमिः कृतं भवेदियाशङ्कायास्तु ठेश- तोपि ख्ान्तेवकाञ्चो देयः यतोदयत्पमिदं पाठमेदप्रकरस्पनसाहसम्‌ धृष्टा अन्धकारा निरङ्कुशाः किं किं ङयुः तथा हि अन्थकाराश्च खप्रतिपादिते्थे प्रेक्षावतां दढभ्रययोत्पादनाय भमाणत्वेन शतिस्मृ- यादिवचनान्युदाहरन्ति यस्िश्वा्थे तादृशभरमाणवचनं नोपङभ्यते तत्र सरठा म्रन्थकारा उदासते नाभिनिनिशचन्ते शटास्तु केनि- रकारणेन तत्राभिनिविष्टबुद्धयो धाष्ैनापूवै वचनं विरच्य तदुक्त- मिति सामान्यत उक्त्वा तद्रवनमुदाहरन्ति धृष्टतरास्तु तदुक्तं नह्माण्डे इत्येवं कखचितयुराणस्य नान्नापि तद्ववनञुदादं विभ्यति वश्च- कामेसरास्तु केचन खाभिमतार्थस्य स्पष्टतया भरतिपाद्कमध्यायसपि विरच्य भारतादिषु प्रक्षिपन्ति इतः पूरं संबत्सरचतुःरलयाः भराक्म- छाकरभद्रेन निणेयसिन्धुनामा निबन्धो निरमायि तत्र तसूर्वतनेः केथिद्वन्थकारः प्रकस्पितानि वचनानि भूयांस्युदाह्य देमाद्या्याकयन्थे- 6्नतुदाहृतत्वेन निमृकत्वादभ्रमाणानीति बहुषु खकेषृक्तम्‌ मानुषसभा- चसुखभो रषिमेदानींतनानिव पृबोन्मूर्वतरानपि कांश्चिन्मलुष्यांसतारत- म्येन रसितं शक्ठुयादेव तथा चापूवोणि वचनान्यध्या्या वा यत्र धाषट्यैन परिकल्प्यन्ते तत्र का वातौ शब्दविनिमयेन पाठभेदप्रकस्पनस्य तदेतत्पाठमेदस्य तृतीयं कारणं सिद्धं भवति

& अस्व कारणत्रये प्रथमेन दृतीयेन कारणेन जायमानाः पाठभेदाः द्धा एव द्वितीयेन कारणेन जायमानास्तु पाठभेदा अशुद्धा एव भ्रायो भवन्ति

92 सवद्रेनसंमहः

§ अपरं चेदमत्राचुसंधेयम्‌--प्रथमेन कारणेन जायमानाः पाद- अतौ पाडत भेदाः श्तौ संभवन्ति तस्या अपौरुषेयत्वात्‌ पौर दकारणवि- षेयत्ववादिनां वैशेषिकादीनां नये शरतेरीश्वरकरैकल्वेपि शेषा्तमवः प्रथमेन कारणेन पाटभेदसंभवः भ्रन्थकतां हि यदा खक्तस्य भ्रन्थस्य पुनः संशोधने प्रवर्तते तदा प्रन्थरचनानन्तरं पुनः संशोधनासमाद् मध्ये छोकशाखादयवेक्षणादिना संस्कारबिरेषे जायमाने तादृदासंस्कारमूरकेन प्रतिभाविरोषेण पुनः संदोधनकारे वर्णराब्दा- दिविन्यासविरोषेण पाठभेदान्संपादयति तादशप्रतिभाविरोषस्य म्रन्थ- विरचनकाठे अभावान्न ताटृशशब्दादिविन्यासस्तेन पूव संपादितो भवति ईश्वरस्य तु सर्वज्ञत्वात्तत्र कस्यापि प्रतिभाविरोषस्य कदापि न्यूनता अतः म्राथमिकमवृ्यैव स्वं॑विवक्षितमखिठं सामीचीन्येन सुसाधमिति पुनः संशोधनमेव यत्र प्रवर्तते तत्र का वाती प्रथमेन निमित्तेन जायमानस्य पाठभेदस्य

स्वैद्शेनसंम्रहनिमोतारः श्रीमस्सायणमाधवाचायो अपि सर्वज्ञ -सवेदशचनसंमहे कर्पा एवेति तन्मनोगतस्याखिलख्यार्थंख प्रथसभ्रृत्येव पाडमेदकारण- भ्रकादयानसंभव इति भूयसांशेन भ्रन्थ्क्ृतस्य पुनः बिदोषा्तमवः संशोधनस्य संभवः अत छक्तेषु पाठभेदकारणेषु त्रिषु प्रथमं कारणमघ्ावकारं रभते -तथा वृतीयस्यापि कारणस्यात्र बहुधा नैवाजकाञ्चो दश्यते श्रीमत्सायणमाधवाचायौ;ः शाङ्िवाहनशकीये अयोदश्चरातकेत्तराथै समभूवन्नियेतिहासिकाः कथयन्ति तथा

थविस्वनकारमारभ्याय यावन्मध्ये बहुतिथः कालो यात आसीत्‌ विपुढा पथ्वी बहुरला वसुधरेति प्रवादः अतश्चास्म सर्वद्‌- रीनसंम्रहस्य व्याख्यां कतुं गव कस्यापि भरृत्तिरभूदिति निश्चयः कतुं शक्यते तथापि सप्रतमेकापि व्याख्या नोपङभ्यते तथा पाट- भेदस्य ठृतीयं कारणमत्र नापादयितुं शक्यते अवरिष्ट द्वितीयं कारणं केखकपममादाख्यम्‌ तदेवात्र संभवदुक्तिकतां ठभते तजन्याः पाट-

सर्वदशीनसंग्रहः 33

भेदाश्च शते द्विता; कदाचिच्छुद्धाः स्युरियारोच्याश्चुद्धा इति प्रतीयमानाः पाठभेदाः